Kaçak Akım Rölesi Neden Atar?
Elektrik tesisatında kaçak akım rölesinin devreyi kesmesi, genellikle sistemde normal kabul edilen akımın bir bölümünün istenmeyen bir yoldan ilerlediğini gösterir. Rölenin görevi tam olarak bu durumu algılayıp enerjiyi keserek elektrik çarpması ve tesisattaki bazı tehlikeli durumların önüne geçmektir.
Ancak rölenin her atması aynı nedenden kaynaklanmaz. Bir cihazdaki yalıtım sorunu, nemli bir ortam, tesisattaki kaçak veya rölenin kendisindeki arıza farklı belirtilerle karşımıza çıkabilir. Özellikle röle tekrar tekrar atıyorsa yalnızca düğmeyi kaldırmak yerine sorunun hangi devrede ve neden meydana geldiğini belirlemek gerekir.
Kaçak Akım Rölesi Hangi Durumda Atar?
Kaçak akım rölesi, faz iletkeninden giden akımla nötr iletkeninden dönen akım arasında belirli bir fark algıladığında devreyi keser. Normal çalışma sırasında bu iki akımın değeri birbirine çok yakındır. Akımın bir kısmı toprak üzerinden, bir cihazın gövdesinden veya başka istenmeyen bir yoldan geçtiğinde arada fark meydana gelir.
Evlerde kullanılan kişisel koruma amaçlı kaçak akım rölelerinde hassasiyet çoğunlukla 30 mA seviyesindedir. Bu değer, rölenin hangi kaçak akım seviyesinde açma yapacağını ifade eder. Rölenin üzerinde yazan değer ile tesisatın kullanım amacı birlikte değerlendirilmelidir; yalnızca amper değerine bakarak cihazın doğru seçildiği kabul edilmemelidir.
Burada önemli bir ayrıntı vardır: Kaçak akım rölesi, sigortanın yaptığı işle aynı değildir. Sigorta esas olarak aşırı akım ve kısa devre gibi durumlara karşı devreyi korurken, kaçak akım rölesi faz ve nötr arasındaki akım farkını izler. Bu nedenle yalnızca sigortaların sağlam olması, kaçak akım rölesinin neden attığı sorusunu açıklamaz.
| Olası Neden | Tipik Belirti | İlk Kontrol | Güvenli Yaklaşım |
|---|---|---|---|
| Arızalı elektrikli cihaz | Belirli cihaz çalışınca röle atar | Cihazın fişi ve kullanım anı | Cihazı kullanmayı bırakıp kontrol ettirmek |
| Nem veya su teması | Özellikle ıslak alanlarda veya yağış sonrası atma | Priz, cihaz ve çevresindeki nem | Enerjiyi kesip tesisatı kontrol ettirmek |
| Tesisat yalıtım sorunu | Belirli bir devrede tekrar eden atma | Hangi sigorta açıldığında sorunun başladığı | Elektrik tesisatının ölçülmesi |
| Birden fazla küçük kaçak | Cihazlar devreye girdikçe rölenin atması | Bağlı cihazların toplam durumu | Devre ve cihazların ayrı ayrı incelenmesi |
| Röle arızası | Belirgin bir yük olmadan açma yapması | Rölenin test düğmesi ve tesisat ölçümleri | Yetkili elektrikçi tarafından kontrol edilmesi |
Evde Hangi Cihaz Kaçağa Neden Oluyor Nasıl Anlaşılır?
Röle yalnızca belirli bir cihaz çalıştırıldığında atıyorsa şüphe öncelikle o cihaz üzerinde yoğunlaşır. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, termosifon, buzdolabı, fırın, su pompası ve dış ortamda kullanılan elektrikli ekipmanlar yalıtım sorunu açısından özellikle kontrol edilmesi gereken cihazlar arasındadır.
Basit bir gözlem için cihazların fişleri çıkarıldıktan sonra kaçak akım rölesi yeniden devreye alınabilir. Röle bu durumda yerinde kalıyor, belirli bir cihaz tekrar bağlandığında açıyorsa ilgili cihaz şüpheli hale gelir. Fakat bu yöntem yalnızca sorunun kaynağını daraltmak içindir. Cihazın kapağını açmak, içindeki kablolara dokunmak veya kaçak ölçümü yapmadan kullanmaya devam etmek güvenli değildir.
Özellikle metal gövdeli bir cihazda elektrik hissedilmesi, hafif çarpılma yaşanması, yanık kokusu, anormal ısınma veya nem görülmesi durumunda cihaz kullanılmamalıdır. Böyle bir belirti varken röleyi tekrar tekrar kaldırmak sorunu çözmez.
Röle Durduk Yere Neden Atar?
Bazen herhangi bir cihaz yeni çalıştırılmadığı halde kaçak akım rölesi açabilir. Böyle bir durumda sorunun mutlaka röleden kaynaklandığı düşünülmemelidir. Duvar içindeki kablolarda yalıtım hasarı, nem alan bağlantı noktaları, dış ortam hattındaki su teması veya zamanla bozulan bir elektrikli cihaz devrede kaçak meydana getirebilir.
Bir başka ihtimal de aynı kaçak akım rölesine bağlı çok sayıda cihazın küçük kaçaklarının bir araya gelmesidir. Tek başına sorun çıkarmayan elektronik cihazlarda bulunan filtre devreleri nedeniyle çok küçük kaçak akımlar görülebilir. Bunların toplamı rölenin açma seviyesine yaklaştığında özellikle hassas tesisatlarda istenmeyen açmalar görülebilir.
Rölenin kendisindeki mekanik veya elektriksel bir arıza da göz ardı edilmemelidir. Bunun ayrımı, yalnızca röleyi birkaç kez açıp kapatmakla güvenilir biçimde yapılamaz. İzolasyon direnci, kaçak akım ve tesisatın ilgili bölümleri uygun ölçü aletleriyle kontrol edilmelidir.
Kaçak Akım Rölesi Attığında Ne Yapılmalı?
İlk adım, rölenin neden açtığını anlamadan sistemi zorlamamaktır. Özellikle aynı olay kısa aralıklarla tekrarlanıyorsa röleyi sürekli kaldırıp kullanıma devam etmek doğru değildir. Elektrik tesisatında gerçek bir kaçak varsa bu davranış arızalı bölümün enerjili kalmasına neden olabilir.
- Bağlı cihazları kontrol edin: Yakın zamanda çalıştırılan veya prize yeni takılan cihazları belirleyin. Şüpheli cihazı tekrar kullanmayın.
- Islak alanları inceleyin: Priz, uzatma kablosu, dış mekân hattı veya elektrikli cihaz çevresinde su ve nem bulunup bulunmadığına bakın.
- Hangi devrede sorun olduğunu belirleyin: Tesisatta ayrı sigortalar bulunuyorsa hangi devrenin enerjilendirilmesiyle rölenin tekrar açtığı gözlemlenebilir. Elektrik panosunda müdahale gerektiren bağlantılara dokunulmamalıdır.
- Tekrarlayan açmayı ciddiye alın: Röle belirli aralıklarla veya belirli bir cihaz devreye girdiğinde açıyorsa elektrik tesisatı ve cihaz profesyonel ölçümden geçirilmelidir.
Röle açtıktan sonra tekrar devreye alınamıyorsa veya kaldırıldığı anda yeniden açıyorsa tesisatta devam eden bir kaçak bulunma ihtimali vardır. Böyle bir durumda elektrik panosunda deneme amaçlı değişiklikler yapmak yerine enerjinin güvenli biçimde kesilmesi ve elektrik tesisatının uzman tarafından ölçülmesi gerekir.
Kaçak akım rölesinin üzerinde bulunan test düğmesi de düzenli kontrol açısından önemlidir. Test düğmesine basıldığında rölenin açması beklenir. Test sırasında beklenen tepki alınmıyorsa röle güvenilir kabul edilmemeli ve kontrol edilmelidir.
Yorum Yazın